Đúng ngày sinh nhật mình, vào lúc cuối ngày khi mọi thứ đã lắng lại, mình vô tình được đề xuất một video tên “Chiến thắng sự nhàm chán”.

Video không kể chuyện đào giếng, mà mượn hình ảnh đào một cái giếng bằng tay để nói về cảm giác chán khi làm một việc lâu dài: đất mềm những ngày đầu, rồi đến lúc chạm lớp đất cứng, bổ cả trăm nhát mà cái hố vẫn y hệt hôm qua.

Mình xem hết, không tua đoạn nào. Tắt màn hình xong thì không còn nghĩ về video nữa, mà nghĩ về chính mình. Năm nay mình chuyển đến một nơi mới để sống, kéo theo không ít thử thách. Video xuất hiện đúng lúc này, như một dấu hiệu nhắc rằng phía trước còn nhiều thứ cần vượt qua, và mình cần tỉnh táo để đi qua chúng thay vì bỏ cuộc giữa chừng như trước giờ.

Từ đó một câu hỏi nảy ra, và cả bài viết này là để đi tìm câu trả lời:

“Những lần mình dừng một việc giữa chừng, đó là vì mình sáng suốt nhận ra hướng đi sai, hay chỉ vì mình đã hết vui?“

1. Cái ẩn dụ về cái giếng

Ngày đầu đào giếng, ai cũng làm được vì đất còn mềm. Nhưng chán không xuất hiện ở ngày đầu, mà ở cái ngày công sức bỏ ra như cũ nhưng kết quả nhìn thấy được lại ít hẳn đi. Đọc đến đây mình nhận ra: đó chính là cảm giác mình từng có với gần như mọi thứ từng bắt đầu, từ học một kỹ năng mới đến xây một thói quen, làm một dự án riêng. Vài tuần đầu lúc nào cũng đẹp, rồi mọi thứ chững lại, và mình bắt đầu tìm lý do để dừng.

Cái mình chưa từng nghĩ tới là video gọi đúng tên cho tất cả những lần dừng đó: không phải vì khó, mà vì chán. Chỉ là mình chưa bao giờ dám gọi nó như vậy.

2. Bộ não rất giỏi viết lý do

Điều khiến mình khựng lại nhiều nhất không phải chuyện chán, mà là chuyện bộ não âm thầm thay lý do chán bằng một lý do nghe chín chắn hơn: đột nhiên thấy cần nghiên cứu thêm, cần đổi phương pháp, cần một hướng đi mới phù hợp hơn. Lục lại vài lần từng bỏ dở việc, mình nhận ra chưa bao giờ tự nói thẳng với mình rằng “tôi dừng vì tôi chán”. Lúc nào cũng có một câu chuyện đẹp hơn đi kèm, đẹp đến mức chính mình cũng tin.

Ranh giới ở đây khá rõ: nếu có thông tin mới thật sự cho thấy hướng đi sai, đổi hướng là hợp lý. Còn nếu chỉ có cảm giác nhàn nhạt mà không có gì mới, đó không phải quyết định sáng suốt, mà chỉ là sự chán đang giả trang thành chiến lược.

3. Ba lớp đất và cái mình chưa từng đi hết

Ẩn dụ chia thành ba lớp, và soi vào đó khá đúng với danh sách những thứ mình từng làm dở. Lớp đất mặt là giai đoạn hào hứng, ai cũng qua được. Lớp đá là lúc công sức bỏ nhiều mà kết quả ít, cũng là chỗ gần như không còn ai để ý đến mình nữa. Lớp thứ ba, tầng nước, gần như không ai chạm tới, vì tín hiệu sắp đến nơi chỉ xuất hiện ngay sát trước khi chạm được, giữa chặng không có gì báo trước cả.

Chi tiết làm mình suy nghĩ nhất: phần lớn người ta bỏ cuộc trong lúc mù, không biết mình đã đi được bao xa. Nhớ lại vài lần từng dừng, hoàn toàn có khả năng lúc đó mình đang đứng rất gần một cột mốc nào đó mà không nhìn thấy được, chỉ vì chẳng có gì báo trước.

4. Ngưỡng chịu chán là thứ luyện được

Phần mình thích nhất là cách video biến chuyện chán thành một thứ có thể đo và luyện, giống hệt sức bền: bỏ bớt lớp kích thích ra khỏi những việc nhỏ hàng ngày, tập trung vào một việc trong một khoảng thời gian cố định mà không đổi sang việc khác, và lặp lại một việc mỗi ngày mà không cần làm mới nó để giữ hứng thú.

Nếu lần nào cũng làm việc kèm điều kiện dễ chịu, thứ được luyện lại là làm việc kèm điều kiện, chứ không phải làm việc. Nghe phản trực giác, vì phản xạ tự nhiên là làm việc dễ chịu hơn một chút bằng nhạc, bằng phần thưởng nhỏ. Nhưng chính cái dễ chịu thêm vào đó mới là thứ âm thầm phá hỏng quá trình luyện.

5. Liên hệ với chính mình

Đọc đến đoạn luật vàng đó, mình phải dừng lại một lúc, vì đây chính là điều mình hay làm nhất mà không nhận ra: mở nhạc khi làm việc, tự thưởng bằng vài phút lướt điện thoại sau mỗi task, đổi công cụ hoặc đổi cách làm khi cảm thấy chững lại thay vì ngồi yên với nó.

Mình cũng nhận ra mình quen học kỹ thuật, học automation, học tiếng Anh theo kiểu search - tìm câu trả lời - giải quyết, và với những thứ có đáp án rõ ràng, mình khá kiên trì. Nhưng những việc không có phản hồi tức thì, tiến bộ nằm dưới ngưỡng nhìn thấy được, mình lại dễ bỏ hơn mình tưởng. Và giống hệt video mô tả, mỗi lần bỏ đều có một lý do nghe rất hợp lý đi kèm, chưa từng có lần nào mình thẳng thắn gọi tên nó là chán.

Kết

Trước khi xem video này, mình vẫn nghĩ việc bỏ dở một thứ là do thiếu kỷ luật, thiếu động lực, hoặc chọn sai việc. Giờ mình nghĩ khác một chút: có lẽ vấn đề không nằm ở việc mình chọn gì, mà ở chỗ mình chưa bao giờ luyện cho bản thân khả năng ngồi yên với một việc đã hết mới mẻ.

Đúng lúc mình đang bước vào một giai đoạn mới, ở một nơi mới, với nhiều thứ còn chưa quen, video này giống một lời nhắc đúng thời điểm hơn là một sự trùng hợp. Mình xem đây là cột mốc để bắt đầu luyện ngưỡng chịu chán của mình một cách nghiêm túc, thay vì tiếp tục leo lên khỏi giếng mỗi khi chạm lớp đá rồi đi đào một cái hố khác.

Câu hỏi đặt ra ở đầu bài, đến giờ mình vẫn chưa trả lời được một cách thoải mái. Nhưng có lẽ vậy cũng đủ để bắt đầu.

“Giếng càng sâu, đất càng cứng,nhưng chưa từng cứng hơn cái cớ mình nghĩ ra để dừng lại “