Dạo gần đây mình nhận ra một điều khá buồn cười về bản thân: mình có rất nhiều ý tưởng, nhiều đến mức nếu chỉ cần ý tưởng là đủ để tạo ra một thứ gì đó, có lẽ mình đã làm được rất nhiều thứ rồi. Một project mới, một sản phẩm mới, một cách học tiếng Anh mới, một hướng làm content mới, một ý tưởng automation mới, mỗi lần nghĩ đến một thứ gì đó, đầu mình lại tự động mở ra thêm hàng chục khả năng khác. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: mình nghĩ rất nhiều, còn bắt đầu thì rất ít.
Điều khiến mình thất vọng là mình không hề cảm thấy mình lười. Ngược lại, mình dành rất nhiều thời gian để suy nghĩ, nghiên cứu, lên kế hoạch, cố làm rõ mọi thứ trước khi bắt tay vào làm. Mình luôn muốn biết mình đang đi đúng hướng, cách này có phải tốt nhất không, mình đã đủ giỏi chưa, nếu bắt đầu thì kết quả sẽ ra sao. Nghe có vẻ rất có trách nhiệm, nhưng càng nghĩ mình càng nhận ra: có lẽ mình đang dùng sự chuẩn bị để trì hoãn việc bắt đầu.
Cái bẫy của tiêu chuẩn cao
Mình là người có tiêu chuẩn khá cao, nên thường muốn mọi thứ rõ ràng trước khi làm. Một ý tưởng mới xuất hiện, thay vì thử ngay, mình lại nghĩ về cách làm tốt nhất, tối ưu nhất, những vấn đề có thể xảy ra, kết quả cuối cùng có thể như thế nào. Có những thứ còn chưa tồn tại nhưng trong đầu mình đã đánh giá nó dựa trên phiên bản hoàn hảo nhất mình tưởng tượng được. Và tất nhiên, phiên bản thật ngoài đời gần như lúc nào cũng thua phiên bản trong đầu. Thế là mình lại thấy chưa đủ tốt, lại nghiên cứu thêm, một ý tưởng khác xuất hiện, và vòng lặp lại bắt đầu.
Có những câu hỏi chỉ thực tế mới trả lời được
Một podcast mình xem gần đây chỉ ra một điều: có những câu hỏi không thể được trả lời bằng suy nghĩ. Mình có thể ngồi hàng tháng tự hỏi nên làm gì, giỏi gì, thị trường cần gì, hướng nào phù hợp nhất, nhưng cuối cùng vẫn không chắc chắn được vì những câu hỏi đó chỉ có thực tế mới trả lời được. Phải làm một video mới biết mình có thích làm video hay không. Phải tạo ra một sản phẩm mới biết người khác có cần nó hay không. Phải bắt đầu một project mới biết mình có đủ khả năng đi tiếp hay không. Và đôi khi phải làm sai mới biết đâu là hướng đúng.
Có lẽ đây chính là điều mình đang thiếu: không phải thêm một câu trả lời, mà là thêm một lần bắt đầu. Thay vì tiếp tục ở trạng thái tìm kiếm, mình cần chuyển sang trạng thái xây dựng. Vì khi xây dựng một thứ gì đó, mọi thứ nhận được đều trở thành dữ liệu thực tế: người khác phản hồi thế nào, mình cảm thấy ra sao khi làm nó, mình có muốn tiếp tục không, cái gì hoạt động và cái gì không. Những thứ đó có giá trị hơn rất nhiều so với việc ngồi tưởng tượng mọi khả năng trong đầu.
Không cần vứt bỏ tiêu chuẩn, chỉ cần ngừng chờ chắc chắn
Mình không cần vứt bỏ tiêu chuẩn cao, cũng không cần biến mình thành người làm mọi thứ qua loa. Mình chỉ cần ngừng yêu cầu sự chắc chắn như một điều kiện để bắt đầu. Phiên bản đầu tiên có thể xấu, một bài viết có thể chưa hay, một video có thể chẳng ai xem, một project có thể thất bại, thậm chí một ý tưởng từng nghĩ rất hay có thể chẳng có giá trị gì ngoài đời. Nhưng ít nhất lúc đó mình đã có một thứ mà trước đó mình không có: trải nghiệm thật.
Có lẽ mình đã dành quá nhiều thời gian sống trong phiên bản tiềm năng của bản thân. Mình biết mình có thể làm rất nhiều thứ, nghĩ ra rất nhiều ý tưởng, học rất nhiều kỹ năng — nhưng “có thể” không tạo ra kết quả. Chỉ có thứ được xây dựng mới tồn tại ngoài đời. Và có lẽ điều đáng thất vọng không phải là mình chưa đủ giỏi, mà là mình nhìn thấy quá nhiều khả năng của bản thân nhưng chưa biến chúng thành hiện thực.
Đổi câu hỏi
Từ giờ mình muốn thử đổi câu hỏi. Thay vì hỏi “Mình nên làm gì?”, có lẽ nên hỏi “Mình có thể bắt đầu xây cái gì ngay hôm nay?” — một video, một bài viết, một project, một sản phẩm, bất cứ thứ gì đưa một ý tưởng từ trong đầu ra ngoài thực tế. Mình vẫn có thể suy nghĩ, vẫn có thể nghiên cứu, vẫn giữ tiêu chuẩn của mình, nhưng đến một lúc nào đó phải đóng laptop lại và bắt đầu.
Vì có những câu hỏi mình sẽ không bao giờ trả lời được nếu cứ đứng yên. Có những con đường chỉ xuất hiện sau khi mình bước đi. Và có những phiên bản tốt hơn của bản thân chỉ được tạo ra sau rất nhiều lần làm, sai, sửa, và làm lại.
Có lẽ lần này mình không cần tìm thêm một câu trả lời nữa. Đúng tinh thần podcast đã nhắc mình:
“Đừng cố tìm câu trả lời hoàn hảo rồi mới bắt đầu. Hãy bắt đầu xây dựng, vì chính hành động và thực tế sẽ trả lời những câu hỏi mà bạn đang cố tìm.”